ذهن زیبا

روزی روزگاری دختر کوچکی بود که عاشق یک درخت ماگنولیا بود. درخت در وسط باغچه بود و دختر همواره از بالا یعنی از روی پنجره خانه شان به آن نگاه میکرد. ماگنولیا بزرگ بود و شاخه های بزرگی داشت . گلهای آن که مثل دستمال باز شده سفیدی بودند بالاتر از آن بودند که دست کسی به آنها برسد. دخترک همواره از خود میپرسید چرا کسی این گلها را نمی چیند و آنها آنقدر روی شاخه می مانند تا پژمرده شوند و سقوط کنند. کنار درخت طناب رختی بود که هرروز زنی جوان می آمد و رخت ها را جمع میکرد و رخت های جدید به جای آنها پهن میکرد. اما یک روز زن به جای آنکه رخت هاراجمع کند ایستاده بود و به گلهای ماگنولیا خیره شده بود. گویی در فکر چیدن یکی از آنها بود. در همین حال مردی که لبخند بی معنایی بر لب داشت از دور رسید و کنار زن ایستاد و بعد از آن آنها همدیگر را بوسیدند، به زمین افتادند و مدتی تقلا کردند و سپس آرام شدند. دخترک تعجب کرده بود که چرا آنها به جای آنکه یک گل ماگنولیا بچینند به خواب رفته اند. کمی بعد مرد دیگری آمد که بسیار خشمگین بود. او ابتدا به طرف مرد رفت ولی بلافاصله برگشت و به دنبال زن دوید. او زن را بلند کرد و روی درخت ماگنولیا کوبید. شاخه ای را که زن چسبیده بود شکست و زن محکم به زمین خورد، در حالیکه یک شاخه گل ماگنولیا در دستانش بود. دختر فریاد کشید: زنی را روی ماگنولیا انداختند و او گلی چید. مادر آمد و گفت : آن زن مرده است، و پنجره را بست.

دختر از آن پس اعتقاد پیدا کرده بود که برای چیدن یک گل یک زن باید بمیرد.

نامه به کودکی که هرگز زاده نشد- اوریانا فالاچی

آیا در بسط نظریه ی هر فیلسوفی به روشنی پیدا نیست که او از پیش و با همان یقین یک مرد روستایی و نه روشن تر از او از فضای اصلی زندگی آگاه است و فقط از راه تردید آمیز استدلال می خواهد به همان نتیجه ای برسد که همه می دانند؟

آیا من هیچ نمیدانم و نمیتوانم بدانم مگر همان چیزهایی که بر من مکشوف شده چنانچه بر دیگران؟

"مگر من نمیدانم آنچه بالای سر من است فضای بی انتهاست و گنبدی گرد نیست٬ اما هرچقدر هم که به چشمانم فشار بیاورم و دیدم را تیز کنم نمی توانم تصور کنم که طاقی گرد و محدود نیست و با وجود علم به بی انتهایی فضا حق دارم که آسمان را به صورت گنبدی کبود و ستبر ببینم و در درستی دیدم تردید نکنم. این تصورم درست تر است یا وقتی که می کوشم آن سوی این گنبد محدود را مجسم کنم؟"

                                                                                           "آنا  کارنینا- لئو تولستوی"

بیایید فرض کنیم برای خوشبختی ابدی انسانها لازم و ضروری باشد که یک موجود کوچک و نحیف٬ فقط یک کودک کوچک را تا به حد مرگ شکنجه کنیم. آیا رضایت می دهید؟

این سوالی است که حدود یکصد و سی سال پیش فیودور داستایفسکی در رمان برادران کارامازوف از زبان ایوان کارامازوف مطرح کرد. داستایفسکی صرفا اشاره ای داشته به بی رحمی غیر فابل تصوری که در سال های بعد در انتظار نوع بشر بود...شیوه های ظرافت بخشیدن به درد٬ صنعت ساختن از درد و تولید درد در مقیاس انبوه در قرن بیستم. قرنی که دستورالعمل برای تولید درد و نحوه ی اعمال آن درست کرد٬ قرنی که دوره های آموزشی برای چگونگی افزایش درد گذاشت٬ قرنی که کاتالوگ برای درد آفریدن درست کرد٬ قرنی که به نویسندگان این دستور العمل ها نشان افتخار داد.

اما سوال ایوان کارامازوف همچنان به طرز دردناکی مطرح است. سوال او یادآوری می کند که شکنجه را آنهایی توجیه می کنند که خود دست به شکنجه می زنند: این بهایی است که باید پرداخت٬ این رنج عده ای قلیل برای ضمانت خوشبختی و شادکامی بقیه جامعه. آن اکثریت بزرگی که به این ترتیب به امنیت و آرامش و رفاه می رسند.

هر رژیمی که شکنجه می کند٬ به نام هدفی والاتر و وعده ی بهشتی دیگر است. گو نامش کمونیسم باشد٬ گو نامش پیشوا٬ گو نامش تمدن٬ خدمت یا نیاز به اطلاعات باشد٬ همچنان ایوان کارامازوف در گوشمان نجوا می کند هزینه بهشت٬ نوید یک بهشت٬ همیشه و همه جا دوزخی خواهد بود دست کم برای یک نفر در جایی و در زمانی. چه آگاهانه بپذیریم که رویای بهشتمان بستگی به یک دوزخ ابدی برای انسانی بیگناه دارد و چه مانند آلیوشا کارامازوف به آرامی پاسخ دهیم: نه٬ رضایت نمی دهم.

آنچه آلیوشا به نام انسانیت به ایوان می گوید این است که مسئولیت شکنجه فرد دیگری را به نام خود نخواهد پذیرفت٬ چرا که شکنجه جنایتی نیست علیه یک جسم. بلکه جنایتی است علیه تخیل. پیش فرض٬ ضرورت و لازمه شکنجه٬ القای توانایی ما برای تخیل رنج دیگری است٬ از انسانیت ساقط کردن او چنان که دیگر درد او درد ما نباشد. شکنجه اقتضا می کند که شکنجه گر٬ قربانی را ورای هر نوع شفقت و همدردی قرار دهد٬ اما در عین حال اقتضا می کند که هر کس دیگر هم این فاصله را با قربانی بگیرد. آن هایی که می دانند و چشمشان و گوششان و دلشان را می بندند. بنابراین شکنجه فقط آن هایی را که درگیر این تماس وحشتناک میان دو جسم هستند فاسد نمی سازد٬ بلکه کل بافت جامعه را تباه می کند. چون به جامعه حکم می کند در برابر آنچه میان این دو جسم می گذرد سکوت اختیار کند. شکنجه مردم را وا می دارد باور کنند که در واقع هیچ چیز رخ نمی دهد. دور از آنجایی که ما با هم حرف می زنیم٬ به محبوبمان لبخند می زنیم٬ کتاب می خوانیم٬ به موسیقی گوش می دهیم...آیا حاضریم آگاهانه بگذاریم دیگرانی در تاریکی و به نام ما دست به اعمالی بزنند که برای همیشه ما را فاسد و تباه خواهد کرد؟

اما باز سوال دیگری بر جای می ماند که از سوال ایوان کارامازوف هم پرشانی آورتر است: اگر شخصی که برای آسودگی ما بی نهایت شکنجه می شود٬ گناهکار باشد چه؟ اگر به بهشتی فراخوانده شویم که حاصل شکنجه فردی باشد که همان وحشت هایی که به سرش آورده می شود٬ خودش بر سر دیگران آورده باشد چه؟ اگر بشود آینده ای پر از عشق و هماهنگی را با وارد آوردن درد بر شخصی بنا کرد که خودش دست به کشتار جمعی زده باشد چه؟ آیا رضایت می دهید؟

خلاصه ای از نوشتار آریل دورفمان

به دین معتقدی و دین تو عبارتست از یک نیرویی که تو را از دنیا و از پیش از مرگ غافل می کند و همه دلهره و وسواس و ترس و کوشش و مسئولیت تو را متوجه مرگ و بعد از مرگ می کند. تو می گویی عقاید و اعمال دینی من به این درد می خورد که جواب نکیر و منکر را بدهم...در آنجا اجر کارهایی که کرده ام به دستم می رسد...آخر این دین تو چه جور است که تربیت یافته ی آن نه تنها از بشریت صحبت نمی کند٬ بلکه از فرزندش هم جز به اضافه ی خودش صحبت نمی کند. همه اش "من" است.در اینجا و آنجا تنها "من" . این دین فقط تو را باید نجات بدهد ولی من به دنبال دینی هستم که بشریت را نجات بدهد و حتی خود من نیز فدایش بشوم. دینی که برای نجات جامعه بکوشد و "من" را قربانی "ما" کند.

ای پدر من٬ ای مادر من

من با تو خیلی فرق دارم. خدایی که کسانی مثل تو می اندیشند و می سازند خدایی است که مسئولیت های تو را٬اراده ی تو را و همه ی وظیفه های انسانی تو را در این دنیا و در جامعه و در برابر مردم تکفل می کند و تو با چاپلوسی و نذر و نیاز به آن خدا خودت را از عواقب هرجرم و جنایتی معاف می دانی. درست مثل زندگی اجتماعیت است که هر وقت کارت گیر می کند٬ حقه بازی می کنی با پارتی و پول و کلاه و کلک و با توسل به آدم های منتفذ٬ و هیچ قانونی تو را از پلیدی و جنایت و حق کشی و مال خوری و خیانت و قانون شکنی باز نمی دارد...در دینت هم همین کارها را می کنی و اینچنین با توسل و شفاعت و جلب نظر یکی از مقربان و حاشیه نشینان سلطان کائنات! دینت هم تو را از خطا و گناهی که خودت هم به آن معتقدی و می دانی که دینت هم تو را از انها بر حذر می دارد٬ باز نمیدارد.

این مسیر دینی است که تو به من نشان دادی و من کفری را که خودت می گویی در این دنیا آزادی و عزت و سعادت می دهد بر دین تو که زندانی و اسارت و رنج را موجب می شود و حتی توصیه می کند ترجیح می دهم. تو هی فحش بده٬ نق بزن٬ نفرین کن.

قضا وقدری که تو معتقدی می گوید هرکس هر کاری می کند٬ هر شلاقی که بازویی می زند و گرده ای می خورد٬ هر پولی که غارت می شود و غارت می کنند و هر ستمی که افرادی می کنند و اقوامی می کشند٬ همه از پیش نوشته شده و لا یتغیر است...اگر جبر الهی راست است٬ قید اخلاقی بی معنی است: اگر همه چیز جبر است٬ همه کس آزاد است.تو همیشه می گویی از قول پیغمبرت که: آدم خوشبخت در شکم مادرش خوشبخت است و آدم بدبخت در شکم مادرش بدبخت...انصاف بده٬ این جهان بینی تو یک جهان بینی شکمی است. بشریت و اخلاق و اراده و مسئولیت و خیر و شر و کار و فکر و سرنوشت و جهاد و جنایت و خدمت و خیانت و ...همه یعنی کشک.

این بود که "ایمان شکمی" تو را رها کردم . اگزیستانسیالیست شدم . معتقد شدم که من می توانم سرنوشت خودم و جامعه ی خودم را بسازم٬ تقدیر من به دست خودم است و با اراده ی خود من و با انتخاب خود من. به آن سارتری معتقدم که میگوید:"حتی کسی که ازمادرش فلج به دنیا می آید٬ اگر قهرمان ورزش نشود خودش مسئول است." ببین تا کجا اراده و آزادی انسان را نشان می دهد...این طرز فکر سارتر مادی و لامذهب است و آن بینش توی معنوی و مذهبی.

"دکتر علی شریعتی"

ماييم مردان پوشالي، ماييم مردان توخالي،

كله هامان آكنده از كاه

بر هم خم شده ايم افسوس!

صداهاي زنگار گرفته مان، با هم كه نجوا ميكنيم،

خاموش و بي معناست:

همچون هوهوي باد درعلفزار خشك،

يا خش خش موش بر شيشه خرده ها در پستوي خشك ما.

شكلي بي قواره، سايه اي بي رنگ،

نيرويي فلج شده، اشارتي بي حركت.

آنان كه با چشمان بي پروابه قلمرو ديگر مرگ گذر كرده اند

ما را نه همچون جان هايي گمگشته و وحشي

كه همچون مرداني توخالي، مرداني پوشالي

به ياد مي آورند - اگر به يادمان آرند.

...

اينجا از چشم خبري نيست

اينجا چشمي در كار نيست

در اين دره ي ستارگان رو به فنا

در اين دره ي پوشالي

اين فك شكسته ي قلمروهاي گمگشته ي ما.

تي.اس.اليوت

تعصب دینی عقب مانده ترین و مرتجع ترین نوع تعصب است و منشأ تمام سناریوهای عوام فریبانه. سال هاست که عده ای ملت ایران را با چماقی به نام اسلام می کوبند و احساسات این ملت را که به طور غیر قابل انکاری در دین ریشه دوانده را به بازی می گیرند و آن را بازیچه ای برای نیل به اهداف خود قرار داده اند. هر کاری که خواسته اند با دین کرده اند و با بی شرمی به خورد مردم داده اند. کشور را به دین منحرف گرفتار کرده اند و اگر به کسی برچسب بی دینی بزنند وای بر احوالش...

نباید از کلمات ترسید و نباید فریب خورد. دینی که زندگی را بر مردم سخت کند خدایی نیست بلکه شیطانی و ساخته ستمگران است. کسی که نان به نرخ روز می خورد٬ کسی که بنده تنعمات زندگی و مقید به مال و مقام است دیندار نیست و به عکس کسی که برای حقیقت و عدالت زنده است بی آنکه پروای عواقب را بکند و از آماج کژ فهمی ها و فریب ها جان سالم به در برد و از رنج مردم در اندیشه باشد٬ چنین کسی بی دین نیست چون در ابدیت است و ابدیت در وجود اوست.

نگاهی به کتاب نان و شراب اثر اینیاتسیو سیلونه

نان و شراب ترسیم ایتالیای جهل زده و خرافی و تحلیل تثلیث قدرت سوسیالیسم، فاشیسم و کلیساست و ماجرای یک قرد انقلابی نماینده سوسیالیسم به نام "پیترو سپینا" ست که علیه فاشیسم و دستگاه دیکتاتوری موسولینی مبارزه می کند.

تصویری که از وضع ایتالیا نشان داده می شود٬ زندگی فقیرانه ی کافون (دهقان)هایی است که تاب و توان رنج کشیدنشان بی حد و حصر است و خو گرفته اند به اینکه غارت شوند٬ توهین و تحقیر ببینند و فریب بخورند. طبقه ی کارگر نیز ضایع٬ فاسد٬ دولت زده و محکوم به گرسنگی است.

سخنان "اولیوا"٬ انقلابی که پس از تحمل زندان نوکر دولت شده٬ هنگام مواجه با سپینا واقعیاتیست که جای تأمل بسیار دارد:

اولیوا: "مسلما وضع بد است و این دیکتاتوری که دارد ما را خفه می کند خودش هم مثل جنازه حالت لختی پیدا کرده٬ مدت هاست که دیگر از صورت نهضت بودن ولو یک نهضت ارتجاعی به در آمده است تا فقط صورت اداری(بوروکراسی) داشته باشد. لیکن مخالفت با این دیکتاتوری به چه نتیجه ای خواهد انجامید؟ به یک بوروکراسی دیگر  که به نام افکاری دیگر و به حساب منافعی دیگر به نوبه خود خواهان اعمال یک سلطه ی استبداد خواهد شد...در آن صورت ما صاف و ساده  از یک استبداد به استبدادی دیگر منتقل می شویم...و این ترقی نقطه ی اتکای یک مکتب رسمی و اجباری و پایه و اساس  یک مذهب  سیاسی خواهد شد که از کلیه وسایل موجود از سینما گرفته تا وحشت و  ارعاب برای از بین بردن عقیده ی مخالف خود و زور گفتن به اندیشه ی فردی استفاده خواهد شد و به جای این تفتیش عقاید٬ تفتیش عقاید سرخ خواهد آمد. به جای سانسور فعلی یک سانسور سرخ  برقرار خواهد شد و به جای تبعیدهای فعلی٬ تبعیدهای سرخ خواهیم داشت که بهترین قربانیان آن انقلابیون مخالف با دستگاه خواهند بود...و هرکس با مغز خود فکر کند نابود خواهد شد...چرا همه انقلابات بدون استثنا به صورت نهضت های آزادی بخش شروع شده ولی به استبداد انجامیده؟ "                                                    

   " تمام آن انقلابات خیانت کرده اند..."

اندیشه های کشیش پیر "دن بنه دتو" که حاضر نشده در برابر دیکتاتوری دستگاه فاسد پاپ سر تسلیم فرود آورد و کوشیده است تا ایدئولوژی دیکتاتوری را که یک آش شلم شوربای کثیف پخته به دست یک مشت دکتر مست است را رد کند٬ تصویری از واقعیت تلخ زمان است...

در چنین جامعه ای که در آن کلیسا  از واقعیت مذهبی افیونی برای تخدیر مردم بیچاره ساخته٬ جایی برای آزادی مردان نیست و تنها کشیشانی در امانند که مذهب را به خدمت حکومت بگمارند و پول خرد بی زبانی باشند در معاملات کلان کلیسا با قدرت های امپریالیستی٬ وهنرمندانی که هنر خود را بفروشند و حکیمانی که با دانش خود سوداگری کنند٬ بقیه هرچند معدود به زندان می افتند٬ تبعید می شوند و تحت تعقیب قرار می گیرند٬ مشروط بر اینکه مأمور حاکم سرشان را زیر آب نکند...دولت یک دست کوتاه دارد و یک دست دراز٬ دست دراز  به همه جا می رسد و برای گرفتن است. دست کوتاه برای دادن است و فقط به کسانی می رسد که خیلی نزدیک هستند.

 "آزادی چیزی نیست که آن را به کسی هدیه کنند. می توان در یک کشور دیکتاتوری زندگی کرد و آزاد بود٬ فقط کافیست علیه دیکتاتور مبارزه کرد.مردی که با مغز خودش فکر می کند آزاد است.مردی که به خاطر آنچه بر حق می داند مبارزه می کند آزاد است.بر عکس می توان در آزاد ترین کشورهای روی زمین زندگی کرد و با این وصف اگر آدم باطنا منفی باف و پست و بنده منش باشد٬ آزاد نیست و با وجود هر نوع اجبار و زور باز برده است. آزادی را نباید از دیگران گدایی کرد٬ بلکه باید با جنگ به چنگ آورد."

                                  "Dulce et decorum est propatria mori"

من در قعر ضمیر خود احساسی دارم چون گواهی گوارا و مبهم که گاهگاه بر دل می گذرد و آن این است که رسالت ایران به پایان نرسیده و شکوه و خرمی او به او باز خواهد گشت.یقین دارم که ایران می تواند قد راست کند،کشوری نام آور،زیبا و سعادتمند گردد و آنگونه که در خور فرهنگ،تمدن و سالخوردگی اوست، نکته های بسیاری به جهان بیاموزد.این ادعا بی شک کسانی را به لبخند خواهد آورد.گروهی هستند که اعتقاد به ایران را اعتقادی ساده لوحانه می پندارند،لیکن آنان که ایران را می شناسند هیچ گاه امید از او برنخواهند گرفت. 

موبد دكتر اردشير خورشيديان به دانشگاه شهيد بهشتي دعوت شده بود تا از حقوق بشر در دين زرتشتي سخن بگويد. با توجه به اينكه موضوع سخنراني از پيش اعلام شده بود اما جو نشست به گونه اي هدايت شد كه فرنشين انجمن موبدان به جاي سخنراني در مورد «حقوق بشر در دين زرتشت» به اتهامات وارده پاسخ گفت و شبهات موجود در ذهن گروهي از شركت كنندگان را رفع نمود و به شيطنتها پاسخي شايسته داد. اما زماني براي سخنراني ايشان باقي نماند. با اين حال متن سخنراني آماده شده از سوي موبد دكتر اردشير خورشيديان به صورت زير است: